İNFERTİLİTE VE BESLENMENİN ROLÜ

İnfertilite (kısırlık) kadın ve erkeklerde pek çok nedene bağlı olarak gerçekleşebilir. Bu durumda yardımcı üreme teknikleri ve hormon tedavileri devreye girer. Bu sürece fiziksel, psikolojik ve sosyal yönden hazırlanmak ve kendi sağlığınızı da göz önünde bulundurarak sadece bebek sahibi olmak için değil, kendiniz için de iyileştirici adımlar atmak oldukça önemlidir. Üreme sağlığı ve beslenme üzerine son 5 yılda yapılan pek çok araştırmadan sizler için anlamlı sonuçları derledim.

Yapılan Çalışmaların Bulguları;

• Yaş, hormonlar, kronik hastalıklar
• Yüksek kolesterol, bozulmuş kan şekeri
• Batı tarzı beslenme (doymuş yağ, işlenmiş gıda, şeker yoğunluğu)
• Obezite
• Stres
• Çevresel kirleticiler, gıda katkı maddeleri, hormon kalıntıları, pestisitler
• Aşırı kafein alımı

Hem kadın hem de erkeklerde bu faktörlerin infertiliteye yol açabileceği gösterilmiştir.

Beslenme ve Üreme Sağlığı

İdeal Kilo:

İdeal kiloda olmak doğurganlık, sağlıklı doğum ve tüp bebek tedavisinde başarı oranını artıracaktır. Yağ oranındaki azalma vücuttaki toksin yükünü de azaltır.

Doğal ve Organik Beslenme: 

Mümkün olduğunca doğal ve organik beslenme kadın ve erkeklerde üreme sağlığını iyileştirir.

Kolesterol, Şeker ve D Vitamini:

Yüksek kolesterol, yüksek şeker, düşük D vitamini düzeyi varlığında üreme sağlığı da olumsuz etkilenir, diyet ve gerekli ise ilaç tedavisi gerekir (J Obstet Gynaecol. 2022 Mar 8; 1-6). Hem kadın hem erkeklerde D vitamini düzeyinin yeterli olması tedavide başarıyı artırır.

Akdeniz Diyeti: 

Akdeniz diyeti kadınlarda yumurta kalitesini artırır, tüp bebekte başarı şansını artırabilir. Akdeniz diyetinde koyu yeşil yapraklı sebzeler, kurubaklagil, yağsız süt ürünleri, balık, çiğ kuruyemişler, meyve, sınırlı peynir, kırmızı et, tavuk, şeker ve tuz çok sınırlıdır. (Hum Reprod 2018 Mar 1; 33(3): 494-502, Reprod Biol Endocrinol 2019 Sep 2; 17(1): 73).

Çalışmalar, Akdeniz diyetinin beslenmenin vazgeçilmez bir köşe taşı olduğu ve hastaların genel sağlık durumunu iyileştirdiğini göstermektedir. Hastanın doktor tavsiyesi ile de hızla kilo vererek gebelik şansı artırılması hedefleniyor ise; düşük kalorili ketojenik diyet (VLCKD) hastaların hedeflerine daha kısa sürede ulaşmalarını sağlamaktadır ve ardından tıbbi yardımlı üremeye (PMA) geçmelerine olanak tanımaktadır. Ancak gebelik sırasında ketojenik diyet önerilmez. Gebelik sırasında düşük kalorili Akdeniz diyetine yeniden entegre olmak da önemlidir.

Antioksidan Beslenme:

Kadınlarda ve erkeklerde antioksidan beslenme (kırmızı meyveler, zerdeçal, zencefil, koyu yeşil yapraklı sebzeler, kırmızı soğan, çörek otu, bol lif alımı) üreme sağlığını iyileştirir. Özellikle erkeklerde; koenzim Q10, alfa lipoik asit, propolis gibi antioksidan takviyelerin faydaları görülmüştür. Özellikle kadınlarda; omega 3, folik asit, çinkonun faydaları görülmüştür.

Kaliteli Yağ Asitleri:

Kaliteli yağ asitleri diyete dahil edilmelidir; somon, avokado, kabak çekirdeği, çiğ badem, ceviz, zeytinyağı vb.

Soya ve Soya Takviyeleri:

Kadınlarda soya ve soya takviyelerinin olumlu etkileri görülse de çalışmalar çelişkilidir.

Özet

Kadın ve erkeklerde beslenme tedavisinin gebelik kararı almadan önce başlanması, tedavi sürecinde beslenme takibi, yeterli dengeli proteinden zengin sağlıklı bir beslenme planı ile ideal kilonun sağlanması, kan değerlerinin iyileştirilmesi, akdeniz diyetine uyumun artırılması, gerekli ise antioksidanlar ile diyetin zenginleştirilmesi gerekmektedir. Çalışmalar oldukça çelişkilidir. Bu süreçte içeriği bilinmeyen karışık bitkisel ürünler veya popüler diyetlerin kar-zarar ilişkisi iyi değerlendirilmelidir. Bir umuttur diyerek geri dönüşsüz sağlık yolculuğuna çıkılmamalıdır.

Obezite, üreme fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir. Artan vücut kitle indeksi (BMI), tüp bebek tedavisinde gebelik ve canlı doğum oranlarını azaltabilir. BMI arttıkça, serum FSH ve LH seviyeleri düşer, bu da beslenme durumunun üreme üzerindeki evrimsel seçici rolünü destekler.

Tüp bebek tedavisi sürecinde ise dengeli ve yeterli beslenme önemlidir. Rafine karbonhidratlardan kaçınılmalı, sebze ağırlıklı, balık ve bitkisel protein kaynakları tercih edilmelidir. Omega-3 yağ asitleri embriyo kalitesini ve implantasyon oranlarını artırır. Bu nedenle, mevsim balıkları, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve ceviz gibi kaliteli yağ kaynakları tüketilmelidir. Doymuş yağlardan uzak durulmalı ve her öğünde yeşil yapraklı sebzeler tüketilmelidir. Bol sıvı tüketimi önemlidir ve light /tatlandırıcılı ürünlerden uzak durulmalıdır.

DHEA, melatonin, ko-enzim Q10 (CoQ10), karnitin, selenyum, D vitamini, folik asit, B12, çinko miyo-inositol, omega-3, propolis-arısütü ve resveratrol gibi takviyeler tüp bebek tedavisinde olumlu etkiler gösterebilir.

 

Sonuç

Beslenme ve infertilite arasındaki ilişki karmaşık ve çok yönlüdür. Kadın ve erkeklerde beslenme tedavisinin, gebelik kararı almadan önce başlanması, ideal kilo hedefine ulaşılması ve tedavi sürecinde beslenme takibi ile desteklenmesi büyük önem taşır. Bu süreçte dengeli ve sağlıklı bir beslenme planı oluşturulmalı, antioksidanlar ile diyet zenginleştirilmeli ve ideal kiloya ulaşılmalıdır. Beslenme alışkanlıkları ve yaşam tarzı değişiklikleri, infertilite tedavisinde başarı şansını artırabilir.